به مى سجاده رنگين كن گرت پير مغان گويد * كه سالك ب - - ىخبر نب - - ود ز راه و رسم منزلها . اما از قرن نهم و دهم به اينسو و بالاخص در عصر ودوران‌ما جريان شناسى عرفان و تصوف به مراتب دشوارتر و شناخت جريان استاد و شاگردى از هرچيزى صَعْب و سخت‌تر شده است . زيرا مدعيان فراوانى پيدا شدند ، به همين دليل بايسته است دقت‌ها و ظرافت‌هاى خاصى منظور گردد و ويژگىها ، مؤلفه‌ها و شرايطى براى مراد ، قطب ، مرشد ، پير راه ، معلم طريق و . . . . تعريف و تبيين گردد كه مريد و شاگرد سلوكى و يا جامعه معنا گرا و عرفان طلب دچار خَبْط و خَطا و ظلالت و زَلّت نشوند . اگر چه به يقيين كسانى كه در عالم سير و سلوك عرفان صائب ، صادق و صالح هستند كه هدايت خاصه و عنايت ويژه‌الهى شامل‌حال آنها شده و به سوى مراد حقيقى و استاد راستين رهنمون خواهند شد لكن لازم است به برخى ويژگىها ومؤلفه‌هاى مراد و پير طريق و سپس شرائط آن اشاراتى فهرست وار داشته باشيم كه بسيارى از آنها را مىتوان از متن آيات و احاديث استخراج و اصطياد يا استنباط كرد و در كتب و صحف ارباب عرفان و آراء و انظار عارفان نيز موجود است . طرح چنين ويژگىو مؤلفه‌هايى براى اين است كه مدعيان دروغين ، شيادان كمين كرده بر سر راه كسانى كه مىخواهند به عالم معنا سير و سفر داشته باشند زيادند و در زمان حاضر خطر چنين انسانهايى نفس پرست و منحرف چنان فزونى يافت كه شايسته است بجاى اصاله الصحه ، اصاله الفساد ، را جارى ساخت و به جاى حسن ظن ، سوء ظن داشت مگر خلاف آن اثبات شود به تعبير مرحوم ملا مهدى نراقى « ان اكثر المتبلسين به لباس العارفين مع كذبهم فيما يدعونه و نقصانهم فى طريق السلوك و جهلهم بحقيقه الامر و عدم قطعهم حل المقامات - يتشبهون بالصادقين من العرفانى ربهم و هيئتهم و آدابهم و مراسمهم و الفاظهم ، ظانين انهم بهذا التشبه يصلون الى مراتبهم ، فهيهات ، هيهات ! « 1 » پس هستند كسانى كه گرگ در لباس ميش هستند و آدم صورت اما ابليس سيرت‌اند و بجز دنيا طلبى ، رياست خواهى و قدرت‌هاى شيطانى نمىشناسند و از عرفان استفاده ابزارى كرده و به فريب انسانهاى ساده دل و معنويت گرا مىپردازند و مصداق اين سخن غزالىاند كه نوشت : « و لعل الذين فسد دينهم و انسحلوا اموال السلاطين و رغبوا فى طلب الدنيا و الاقبال على الرياسه و الاعراض عن الآخره بسبب اكثر من الذين زهدوا فى الدنيا فهو على التحقيق دجال الذين و قوام مذهب الشياطين لا امام الدين . . . . و لعل موت مثل هؤلاء انفع للمسلمين

--> ( 1 ) - جامع السعادات ج 2 ، ص 182 .